Pomyłki sądowe zdarzają się we wszystkich rodzajach spraw. W postępowaniu dotyczącym wykroczeń może dojść do dwóch rodzajów błędów – albo osoba winna nie zostanie ukarana, albo osoba niewinna poniesie karę. W tym drugim przypadku doszło do naruszenia praw i wolności jednostki, dlatego przepisy przewidują odszkodowanie za niesłuszne ukaranie za wykroczenie.
Komu przysługuje odszkodowanie
Zgodnie z art. 114 k.p.w. odszkodowanie przysługuje osobie:
- która w wyniku kasacji lub wznowienia postępowania została uniewinniona;
- wobec której w wyniku kasacji lub wznowienia postępowania umorzono postępowanie na skutek okoliczności nieuwzględnionych wcześniej;
- skazanej na karę aresztu i wykonującej tę karę (art. 82 § 5 pkt 2 i 3 k.p.w.), która następnie została prawomocnie uniewinniona lub wobec której prawomocnie umorzono postępowanie.
Jeśli osoba niesłusznie ukarana zdążyła wnieść sprawę o odszkodowanie, a następnie zmarła, jej prawa przechodzą na małżonka, dzieci i rodziców.
Komu nie przysługuje roszczenie o odszkodowanie za niesłuszne ukaranie za wykroczenie
Roszczenie o odszkodowanie lub zadośćuczynienie nie przysługuje osobie, która:
- w zamiarze wprowadzenia w błąd sądu lub organu ścigania
- złożyła fałszywe zawiadomienie o popełnieniu wykroczenia lub fałszywe wyjaśnienia
- i spowodowała tym niekorzystne dla siebie orzeczenie w przedmiocie skazania.
Powyższego wyłączenia nie stosujemy do osób, które:
- zostały przesłuchane w sposób sprzeczny z prawem;
- dochodzą odszkodowania w związku z przekroczeniem uprawnień lub niedopełnieniem obowiązków przez funkcjonariusza publicznego.
Co składa się na odszkodowanie
Na odszkodowanie składają się zadośćuczynienie za doznaną krzywdę oraz naprawienie szkody.
Zadośćuczynienie to pewna kwota pieniężna, która jest ekwiwalentem za doznane przez ukaranego cierpienia. Nie można jej precyzyjnie wyliczyć, dlatego sądy posługują się w tym zakresie pewną uznaniowością. Kwota zadośćuczynienia musi być adekwatna do doznanej krzywdy i musi przedstawiać realną wartość dla poszkodowanego.
Odszkodowanie w znaczeniu ścisłym to dokładnie wyliczona kwota, która stanowi zwrot za już poniesione przez ukaranego koszty. Może to być np. koszt leczenia albo pomocy psychologicznej związanej z niesłusznym osadzeniem w zakładzie karnym.
Jeśli niesłusznie ukarany przyczynił się do wydania uchylonego orzeczenia, sąd powinien odpowiednio zmniejszyć przysługujące mu odszkodowanie.
Jaki sąd orzeka o odszkodowaniu za niesłuszne ukaranie
O odszkodowaniu orzeka sąd okręgowy, w okręgu którego wydano orzeczenie w pierwszej instancji (czyli tam, gdzie orzekał sąd rejonowy). Sąd orzeka jednoosobowo wyrokiem po przeprowadzeniu rozprawy.
Osoba niesłusznie ukarana nie ponosi kosztów tego postępowania oraz może ustanowić w sprawie pełnomocnika – adwokata lub radcę prawnego.
Kiedy przedawnia się roszczenie o odszkodowanie za niesłuszne ukaranie za wykroczenie
Osoba niesłusznie ukarana musi pospieszyć się ze złożeniem stosownego wniosku. Zgodnie z art. 115 § 2 k.p.w. roszczenie o odszkodowanie i zadośćuczynienie przedawnia się z upływem 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia uniewinniającego lub umarzającego postępowanie. Nie można przywrócić tego terminu.
Regres
Po naprawieniu szkody Skarb Państwa może domagać się zwrotu uiszczonych kwot od osób, które swoim bezprawnym działaniem spowodowały niesłuszne skazanie. Powództwo wytacza w postępowaniu cywilnym prokurator lub organ powołany do reprezentowania Skarbu Państwa. Jeżeli prokurator nie dopatrzy się podstaw do wytoczenia powództwa, wydaje w tej kwestii postanowienie i zawiadamia o tym uprawniony organ.
Jestem adwokatem od spraw wykroczeń z Piły, Chodzieży, Trzcianki, Wałcza i okolic. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o prawie wykroczeń, zachęcam do sięgnięcia po moje publikacje – przystępne opracowania kodeksów, które ułatwiają szybką i skuteczną naukę – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia oraz Kodeks wykroczeń. Jeśli masz sprawę, w której potrzebujesz pełnomocnika, zapraszam do zakładki kontakt.