Zgodnie z art. 4 § 1 k.w. wykroczenie uważa się za popełnione w czasie, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany. Wydawałoby się, że jest to prosty przepis, który nie powinien budzić żadnych kontrowersji, jak wygląda czas popełnienia wykroczenia. Jest jednak inaczej i art. 4 Kodeksu wymagał sporej dawki interpretowania, głównie w związku z istnieniem wykroczeń rozciągniętych w czasie.
Znaczenie czasu popełnienia wykroczenia
Czas popełnienia wykroczenia ma znaczenie dla następujących kwestii:
- ustalenie, czy czyn popełniono w czasie obowiązywania ustawy penalizującej dane zachowanie (art. 1 § 1 k.w.);
- ustalenie, która ustawa obowiązywała w czasie popełnienia czynu (art. 2 k.w.);
- ustalenie, czy sprawca w chwili popełnienia wykroczenia miał 17 lat (art. 8 k.w.);
- ustalenie, czy w czasie popełnienia wykroczenia sprawca był poczytalny (art. 17 k.w.);
- weryfikacja terminu przedawnienia karalności (art. 45 § 1 k.w.);
- wskazanie czasu popełnienia wykroczenia we wniosku o ukaranie (art. 57 § 2 pkt 2 k.p.w.);
- ustalenie, czy wykroczenie zostało popełnione w czasie pełnienia przez żołnierza obowiązków służbowych lub użycia Sił Zbrojnych RP (art. 10 § 1 pkt 1 lit. b i c k.p.w.).
Działanie lub zaniechanie
Zgodnie z art. 4 k.w. czas popełnienia wykroczenia oceniamy przez pryzmat tego, kiedy sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany. Innymi słowy chodzi tutaj o wystąpienie czynności sprawczej opisanej w przepisie. Przykładem czynności sprawczych są np.:
- wadliwe wykonanie urządzeń (art. 71 k.w.);
- niezawiadomienie o grożącym niebezpieczeństwie (art. 73 k.w.);
- prowadzenie pojazdu po użyciu alkoholu (art. 87 k.w.);
- skłanianie do żebrania (art. 104 k.w.);
- niezgłoszenie urodzeni albo zgonu do urzędu stanu cywilnego (art. 146 k.w.);
- uszkodzenie ogrodu warzywnego (art. 150 k.w.).
Wykroczenia skutkowe a czas popełnienia wykroczenia
Wykroczenia możemy podzielić na formalne (bezskutkowe) oraz materialne (skutkowe). Dokonanie czynu z pierwszej grupy odbywa się automatycznie po wypełnieniu znamion z części szczególnej Kodeksu wykroczeń. W przypadku wykroczeń skutkowych natomiast dokonanie zachodzi wtedy, gdy ziści się skutek np. w postaci powstania stanu zagrożenia.
W przeciwieństwie do Kodeksu karnego, prawo wykroczeń na gruncie czasu popełnienia czynu zabronionego nie rozróżnia wykroczeń na formalne lub materialne. Oznacza to, że wykroczenie zawsze będzie popełnione w czasie, w którym sprawca podjął działanie albo zignorował ciążący na nim obowiązek.
Wykroczenia rozciągnięte w czasie
W przeciwieństwie do wykroczeń popełnianych w konkretnym momencie (np. zniszczenie rzeczy), czyny rozciągnięte w czasie budzą więcej wątpliwości interpretacyjnych. Chodzi tutaj o te sytuacje, gdy można wyróżnić moment rozpoczęcia wykroczenia, jego koniec oraz czas pomiędzy. Dobrym przykładem jest tutaj przekroczenie prędkości, które zawsze trwa przez jakiś okres czasu.
Obecnie przyjmuje się, że w takich sytuacjach czasem popełnienia wykroczenia jest ostatni moment, w którym sprawca je popełniał. W naszym przykładzie będzie to ostatnia chwila, w której kierowca przekraczał dopuszczalną prędkość. W przypadku czynów z zaniechania natomiast będzie to ostatnia chwila, w której sprawca mógł jeszcze wykonać ciążący na nim obowiązek.
Formy zjawiskowe
Podżeganie i pomocnictwo to inne niż sprawstwo formy zjawiskowe popełnienia wykroczenia. Przepisy nie wprowadzają tutaj żadnych dodatkowych reguł, w związku z czym podżegacz i pomocnik będą odpowiadać za czyn popełniony w czasie, kiedy podejmowali swoje własne działania. Czas faktycznego popełnienia wykroczenia, do którego podżegali lub w którym pomagali nie ma tutaj znaczenia.
Jestem adwokatem od spraw wykroczeń z Piły, Chodzieży, Trzcianki, Wałcza i okolic. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o prawie wykroczeń, zachęcam do sięgnięcia po moje publikacje – przystępne opracowania kodeksów, które ułatwiają szybką i skuteczną naukę – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia oraz Kodeks wykroczeń. Jeśli masz sprawę, w której potrzebujesz pełnomocnika, zapraszam do zakładki kontakt.