Stosunkowo rzadko poruszanym tematem w zakresie prawa wykroczeń jest jego relacja z odpowiedzialnością dyscyplinarną osób zamkniętych w więzieniu. Ujmując rzecz prościej, jest to kwestia tego, czy więzień może popełnić wykroczenie oraz w jakim ewentualnie reżimie za to odpowiada. W dzisiejszym artykule przedstawię ten temat na bazie regulacji umieszczonej w Kodeksie karnym wykonawczym.
Odpowiedzialność dyscyplinarna więźniów
Osoby odbywające kary w zakładzie karnym mają określone prawa oraz obowiązki. Głównym zadaniem kary jest resocjalizacja więźnia. Dlatego szczególny nacisk położono na konieczność przestrzegania przez takie osoby porządku prawnego oraz porządku wewnętrznego zakładu.
Z tego źródła wywodzi się odpowiedzialność dyscyplinarna więźniów. Zgodnie z art. 142 § 1 k.k.w. skazany podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za zawinione naruszenie nakazów lub zakazów wynikających z ustawy, regulaminu lub innych przepisów wydanych na jej podstawie albo ustalonego w zakładzie karnym lub miejscu pracy porządku.
Czy więzień może odpowiadać za wykroczenie?
Powyższa definicja jest stosunkowo jasna i można ją łatwo interpretować. W interesującym nas zakresie warto zwrócić uwagę na „zawinione naruszenie nakazów lub zakazów wynikających z ustawy”. Mimo swojej nazwy, Kodeks wykroczeń jest ustawą, podobnie jak inne akty prawne, w którym opisane różne wykroczenia. Pytanie brzmi, czy popełnienie wykroczenia jest jednocześnie „zawinionym naruszeniem nakazu lub zakazu”.
Oczywiście tak właśnie jest, ponieważ zarówno prawo karne, jak i prawo wykroczeń opierają się o jedną z podstawowych zasad nowoczesnego procesu karnego, czyli o zasadę winy. Tylko zawinione zachowanie może spotkać się z represją i karą. Jeśli dane zachowanie nie było zawinione, nie może stanowić wykroczenia, a zatem także i podstawy prawnej odpowiedzialności dyscyplinarnej.
Stwierdzenie, że chodzi o „nakazy i zakazy” oznacza, że powyższa regulacja dotyczy zarówno wykroczeń z działania, jak i z zaniechania.
Więzień w reżimach odpowiedzialności
Zdecydowanie bardziej enigmatyczny jest § 2 przywołanego już art. 142 k.k.w., zgodnie z którym jeżeli przekroczenie zawiera znamiona wykroczenia, skazany podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej, chyba że wykroczenie popełnione zostało w czasie pobytu poza obrębem zakładu karnego.
Na pierwszy rzut oka wydawałoby się, że stwierdzenie „chyba że” wyłącza poprzednią treść przepisu. Doszłoby wtedy do sytuacji, w której wykroczenie popełnione przez skazanego np. na przepustce nie miałoby wpływu na jego sytuację w zakładzie karnym. Taka interpretacja sprzeczna jest jednak z celem tego przepisu i idei, jaka stoi za odpowiedzialnością dyscyplinarną.
Doktryna prawnicza wskazuje, że na bazie powyższego przepisu możliwe są dwie sytuacje:
- jeśli więzień popełni wykroczenie w czasie, gdy znajduje się poza zakładem karnym, odpowiada i w ramach odpowiedzialności dyscyplinarnej, i w ramach postępowania wykroczeniowego;
- jeśli więzień popełni wykroczenie w czasie przebywania w zakładzie karnym, odpowiada tylko za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego.
Co grozi za popełnienie wykroczenia przez osobę pozbawioną wolności
Więzień popełniający wykroczenie na wolności będzie odpowiadał jak każdy inny sprawca, z tym jedynie zastrzeżeniem, że okolicznością obciążającą go będzie fakt naruszenia przepisów w trakcie odbywania kary.
W ramach odpowiedzialności dyscyplinarnej takiemu więźniowi grozi:
- nagana;
- pozbawienie wszystkich lub niektórych niewykorzystanych przez skazanego nagród lub ulg albo zawieszenie ich wykonania, na okres do 3 miesięcy;
- pozbawienie korzystania z udziału w niektórych zajęciach kulturalno-oświatowych lub sportowych, z wyjątkiem korzystania z książek i prasy, na okres do 3 miesięcy;
- pozbawienie możliwości otrzymania paczek żywnościowych, na okres do 3 miesięcy;
- pozbawienie lub ograniczenie możliwości dokonywania zakupów artykułów żywnościowych lub wyrobów tytoniowych, na okres do 3 miesięcy;
- udzielanie widzeń w sposób uniemożliwiający bezpośredni kontakt z osobą odwiedzającą, na okres do 3 miesięcy;
- obniżenie przypadającej skazanemu części wynagrodzenia za pracę, nie więcej niż o 25%, na okres do 3 miesięcy;
- pozbawienie możliwości korzystania z widzeń i samoinkasującego aparatu telefonicznego na okres do 28 dni;
- umieszczenie w celi izolacyjnej na okres do 28 dni.
Dodatkowo popełnienie wykroczenia może mieć wpływ na odwołanie wcześniej przyznanych przywilejów, na przykład przerwy w karze czy warunkowego zwolnienia. Fakt ten będzie rzutował także na wszystkie kolejne próby uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia np. o dozór elektroniczny albo o przepustkę.
Jestem adwokatem od spraw wykroczeń z Piły, Chodzieży, Trzcianki, Wałcza i okolic. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o prawie karnym, zachęcam do sięgnięcia po moje publikacje – przystępne opracowania kodeksów, które ułatwiają szybką i skuteczną naukę. Od wielu lat reprezentuję osoby skazane w postępowaniu karnym wykonawczym, ze szczególnym uwzględnieniem spraw dotyczących kary pozbawienia wolności. Jeśli masz sprawę, w której potrzebujesz obrońcy, zapraszam do zakładki kontakt.