Wykroczenie, podobnie jak przestępstwo, posiada swoją własną definicję legalną. Zgodnie z art. 1 § 1 k.w. odpowiedzialności za wykroczenie podlega ten tylko, kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabroniony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia pod groźbą kary aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 5000 złotych lub nagany. Jest to definicja wykroczenia.
Czyn
W myśl art. 1 k.w. wykroczeniem może być jedynie czyn człowieka. Zakres tego przepisu nie obejmuje uczuć, myśli, poglądów, cech albo właściwości sprawcy. Nawet zamiar sprawcy musi znaleźć swoje uzewnętrznienie w czynie, sam w sobie nie jest wykroczeniem.
Czyn to zewnętrzne działanie człowieka, które jest zależne od jego woli. Może polegać albo na jakimś aktywnym działaniu, albo na zaniechaniu takiego działania. Istnieje spór, czy możliwe jest wyodrębnienie wykroczenia ciągłego. Większość prawników, z uwagi na brak odpowiednika art. 12 § 1 k.k. w Kodeksie wykroczeń, jest temu przeciwna.
Bezprawność a definicja wykroczenia
Wykroczeniem może być tylko ten czyn, który jest zabroniony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Zgodnie z art. 47 § 1 k.w. czynem zabronionym jest zachowanie o znamionach określonych w ustawie karnej. Chodzi tutaj o wszystkie rodzaje znamion, czyli stronę przedmiotową i podmiotową oraz przedmiot i podmiot wykroczenia.
Bezprawność czynu stanowiącego wykroczenie może zostać wyłączona przez tzw. kontratypy. Są to obrona konieczna, stan wyższej konieczności oraz kontratypy pozakodeksowe (np. uprzywilejowanie pojazdów na drogach).
Karalność
Grożąca za wykroczenie kara to główny element, który odróżnia je od przestępstwa. Zgodnie z art. 1 § 1 k.w. wykroczenie to czyn zabroniony zagrożony karą aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 5 000 zł albo nagany.
Wysokość grzywny za wykroczenie może być modyfikowana przez odpowiednie przepisy, przy czym zmienić można zarówno dolną, jak i górną granicę kary. Wiele czynów już na starcie posiada maksymalny limit grzywny powyżej 5 000 zł.
Społeczna szkodliwość
Za wykroczenie może być uznany tylko taki czyn, który jest społecznie szkodliwy. Zgodnie z art. 47 § 6 k.w. przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu bierze się pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia.
Prawo wykroczeń różni się od prawa karnego tym, że nie wprowadza „znikomej społecznej szkodliwości” do definicji wykroczenia. Odpowiedzialności nie będzie za wykroczenie podlegał zatem sprawca, który popełnia czyn całkowicie nieszkodliwy społecznie. Wykroczenie o znikomej społecznej szkodliwości wciąż będzie wykroczeniem.
Definicja wykroczenia a wina
Jak wynika z art. 1 § 2 k.w., nie popełnia wykroczenia sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu. To jedna z podstawowych zasad szeroko rozumianego prawa karnego, która jest podstawą nowoczesnej polityki karnej.
Przesłankami przypisania sprawcy winy za wykroczenie są:
- osiągnięcie odpowiedniego wieku;
- poczytalność w chwili czynu;
- brak błędu co do karalności;
- brak błędu co do znamion wykroczenia.
Jestem adwokatem od spraw wykroczeń z Piły, Chodzieży, Trzcianki, Wałcza i okolic. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o prawie wykroczeń, zachęcam do sięgnięcia po moje publikacje – przystępne opracowania kodeksów, które ułatwiają szybką i skuteczną naukę – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia oraz Kodeks wykroczeń. Jeśli masz sprawę, w której potrzebujesz pełnomocnika, zapraszam do zakładki kontakt.