O tym, jaki sąd rozpoznaje sprawę o wykroczenie, decyduje tzw. właściwość sądu. Wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje właściwości: funkcjonalną, która rozgranicza kompetencje sądów rejonowych i okręgowych, oraz miejscową, decydującą o wyborze konkretnego sądu z danej kategorii. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia posiada bardzo szczątkową regulację w tym przedmiocie, odsyłając na potęgę do Kodeksu postępowania karnego. Właściwość sądu w sprawach wykroczeniowych wynika zatem przede wszystkim z przepisów karnych.
Właściwość rzeczowa
Zgodnie z art. 9 § 1 k.p.w. sądy rejonowe orzekają w sprawach o wykroczenia jako sądy I instancji. Wyjątkiem są tutaj sprawy o wykroczenia popełnione przez żołnierzy w czynnej służbie wojskowej i żołnierzy sił zbrojnych państw obcych lub członków personelu cywilnego obcej armii (art. 10 k.p.w.). Tego typu sprawy rozstrzygają wojskowe sądy garnizonowe.
Miejscowa właściwość sądu w sprawach wykroczeniowych
Ogólna zasada stwierdza, że sprawę rozpoznaje sąd rejonowy, w którego okręgu popełniono przestępstwo, a jeśli wykroczenie popełniono na polskim statu wodnym lub w samolocie – sąd ustalamy przez pryzmat tego, gdzie znajduje sie port macierzysty takiej maszyny. W przypadku popełnienia wykroczenia na terenie kilku sądów właściwy jest ten, w którego okręgu wszczęto postępowanie w sprawach o wykroczenia.
Gdyby niemożliwe okazało się ustalenie miejsca popełnienia wykroczenia, właściwość sądu ustala się według tego, gdzie wszczęto postępowanie i ujawniono wykroczenie, ujęto obwinionego albo gdzie obwiniony mieszkał lub przebywał przed popełnieniem czynu zabronionego. Jeśli wszystko powyższe zawiedzie, sprawę rozpoznaje sąd właściwy dla dzielnicy Śródmieście miasta stołecznego Warszawy.
Łączność spraw
Jeśli obwinionego oskarżono o kilka wykroczeń należących do właściwości różnych sądów rejonowych, właściwy jest ten sąd, w okręgu którego najpierw wszczęto postępowanie.
Dla pomocników, podżegaczy lub innych osób, których wykroczenie pozostaje w ścisłym związku z wykroczeniem sprawcy, właściwy jest sąd sprawcy. Sprawy takie w miarę możliwości należy połączyć.
Stwierdzenie niewłaściwości
Sąd powinien z urzędu zbadać swoją właściwość i w miarę potrzeby przekazać sprawę prawidłowemu sądowi lub innemu organowi. Gdy taka niewłaściwość zostanie stwierdzona na rozprawie, przekazanie może nastąpić tylko wtedy, gdy trzeba odroczyć rozprawę. Na postanowienie w zakresie przekazania służy zażalenie.
Dodatkowo sąd okręgowy może przekazać rozpoznanie sprawy innemu sądowi rejonowemu w następujących przypadkach:
- gdy większość osób, które należy wezwać na rozprawę, zamieszkuje blisko nowego sądu i z dala od sądu właściwego;
- gdy otrzyma od właściwego sądu wniosek o przekazanie sprawy z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości.
Spory o właściwość sądu w sprawach wykroczeniowych
Według art. 12 § 1 k.p.w. spory o właściwość między sądami rejonowymi rozstrzyga sąd okręgowy z rejonu sądu, który pierwszy wszczął spór. Analogicznie spory między wojskowymi sądami garnizonowymi rozstrzyga właściwy wojskowy sąd okręgowy.
Jestem adwokatem od spraw wykroczeń z Piły, Chodzieży, Trzcianki, Wałcza i okolic. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o prawie wykroczeń, zachęcam do sięgnięcia po moje publikacje – przystępne opracowania kodeksów, które ułatwiają szybką i skuteczną naukę – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia oraz Kodeks wykroczeń. Jeśli masz sprawę, w której potrzebujesz pełnomocnika, zapraszam do zakładki kontakt.